فسفر یکی از عناصر غذایی ضروری در تغذیه درختان میوه محسوب میشود که نقش مستقیمی در رشد ریشه، انتقال انرژی، گلدهی و تشکیل میوه دارد.
در باغات پسته، انگور و انار که عمدتاً در خاکهای آهکی و قلیایی کشور کشت میشوند، جذب فسفر بهدلیل تثبیت سریع این عنصر در خاک با محدودیت مواجه است. از اینرو، انتخاب منبع مناسب فسفر و مدیریت صحیح مصرف آن اهمیت ویژهای در افزایش عملکرد و کیفیت محصول دارد.
فسفر در ساختار ترکیبات پرانرژی مانند ATP نقش اساسی داشته و در فرآیندهایی نظیر تقسیم سلولی، رشد مریستمها و توسعه سیستم ریشهای مؤثر است. تأمین فسفر کافی در مراحل ابتدایی رشد باعث افزایش حجم و عمق ریشهها شده و توانایی درخت در جذب سایر عناصر غذایی از جمله نیتروژن، پتاسیم و ریزمغذیها را افزایش میدهد. همچنین فسفر در بهبود گلدهی، افزایش درصد تلقیح و کاهش ریزش گل و میوه نقش تعیینکنندهای دارد.
بیشتر باغات پسته، انگور و انار ایران در خاکهایی با pH بالا و درصد بالای کربنات کلسیم قرار دارند. در چنین شرایطی، فسفر پس از مصرف بهسرعت با کلسیم واکنش داده و به ترکیبات نامحلول تبدیل میشود. این موضوع باعث کاهش راندمان کودهای فسفاته جامد و ایجاد کمبود فسفر پنهان در گیاه میشود؛ کمبودی که بدون علائم ظاهری مشخص، موجب کاهش رشد ریشه و افت عملکرد اقتصادی باغ میگردد.
در خاکهای قلیایی، استفاده از کودهای فسفاته با واکنش اسیدی یکی از راهکارهای مؤثر برای افزایش جذب فسفر است. این کودها با کاهش موضعی pH خاک اطراف ریشه، حلالیت فسفر را افزایش داده و از تثبیت سریع آن جلوگیری میکنند. در این راستا، دی آمونیوم فسفات مایع سیوان بهدلیل ماهیت مایع، pH اسیدی و قابلیت توزیع یکنواخت در خاک، میتواند نقش مؤثری در بهبود تغذیه فسفری باغات ایفا کند.
پسته بهعنوان درختی با دوره نونهالی طولانی و سیستم ریشهای عمیق، نیاز بالایی به فسفر در مراحل ابتدایی رشد و همچنین پس از برداشت دارد. مصرف منابع فسفری قابل جذب باعث تقویت ریشههای فعال، بهبود تشکیل جوانههای بارده و کاهش درصد پوکی میوه میشود. استفاده از دی آمونیوم فسفات مایع سیوان در برنامه تغذیه پسته میتواند ضمن افزایش دسترسی ریشه به فسفر، کارایی مصرف کود را در خاکهای آهکی افزایش دهد.
در تاکستانها، فسفر نقش مهمی در رشد یکنواخت خوشه، افزایش طول خوشه و بهبود کیفیت دانهها دارد. تأمین فسفر کافی در ابتدای فصل رشد و پس از گلدهی، انتقال مواد فتوسنتزی به خوشهها را افزایش داده و موجب ارتقای عملکرد و کیفیت نهایی محصول میشود. منابع فسفری مایع و اسیدی مانند دی آمونیوم فسفات مایع سیوان در خاکهای قلیایی میتوانند جذب فسفر را بهطور محسوسی افزایش دهند.
انار نسبت به کمبود فسفر حساس بوده و این عنصر در افزایش تعداد گلهای کامل، کاهش ریزش گل و بهبود رشد میوه نقش کلیدی دارد. مصرف فسفر در زمان تورم جوانهها و مراحل ابتدایی تشکیل میوه، باعث تقویت سیستم ریشهای و افزایش تحمل درخت نسبت به تنشهای محیطی میشود. استفاده از منابع فسفری با قابلیت جذب بالا، مانند دی آمونیوم فسفات مایع سیوان، در این باغات توصیه میگردد.
تغذیه فسفری اصولی یکی از ارکان اصلی مدیریت موفق باغات پسته، انگور و انار است. در خاکهای آهکی و قلیایی، انتخاب منبع فسفر با واکنش اسیدی و قابلیت جذب بالا اهمیت ویژهای دارد. دی آمونیوم فسفات مایع سیوان با فراهمسازی فسفر قابل جذب و بهبود شرایط شیمیایی خاک اطراف ریشه، میتواند نقش مؤثری در افزایش عملکرد، بهبود کیفیت محصول و پایداری تولید در باغات کشور ایفا کند.
