وقتی یک باغ درگیر کرم ریشه خوار میشود، مهمترین نکته این است که بدانیم مدیریت این آفت فقط با یک اقدام انجام نمیشود و نیاز به یک روند مرحلهبهمرحله و اصولی دارد. اولین و مهمترین مرحله، کنترل شیمیایی آفت است.
تا زمانی که کرم ریشه خوار داخل خاک فعال باشد، هر نوع کوددهی یا تحریک رشد نهتنها کمکی به درخت نمیکند، بلکه باعث میشود ریشههای جدیدی که تشکیل میشوند دوباره توسط آفت تخریب شوند. بنابراین در قدم اول باید با انتخاب سم مناسب، دوز صحیح و زمانبندی درست، آفت بهطور کامل کنترل شود.
برای مبارزه شیمیایی مؤثر با کرم ریشه خوار، قبل از هر چیز باید این نکته را در نظر داشت که این آفت یک آفت خاکزی است و تمام مراحل خسارتزای آن در ناحیه ریشه اتفاق میافتد. بنابراین سمپاشیهای سطحی یا محلولپاشی روی شاخوبرگ، عملاً تأثیری در کنترل آن ندارند. مبارزه شیمیایی با کرم ریشه خوار باید هدفمند، متمرکز در خاک و در زمان مناسب انجام شود.
برای مبارزه شیمیایی با کرم ریشه خوار (آفات خاکزی) معمولاً از سمومی استفاده میشود که قابلیت اثر در خاک دارند و به ناحیه ریشه میرسند. برخی از مواد مؤثره و سموم رایج که در باغات استفاده میشوند عبارتاند از:
روش مصرف سم نیز نقش تعیینکنندهای دارد. سم باید بهصورت آبیاری سمدار یا تزریق در خاک اطراف ریشه فعال مصرف شود، نه بهصورت محلولپاشی روی تنه یا برگ. بهترین محل مصرف، ناحیه سایهانداز درخت و اطراف طوقه است؛ جایی که بیشترین تراکم ریشههای فعال و بیشترین فعالیت آفت وجود دارد. در بسیاری از موارد، قبل از مصرف سم، انجام یک آبیاری سبک میتواند به نفوذ بهتر سم در خاک کمک کند.
برای مبارزه شیمیایی با کرم ریشهخوار، نکته کلیدی این است که سم باید به ریشه و خاک اطراف طوقه برسد، نه اینکه روی برگ یا تنه اسپری شود. روشهای مصرف اصولی عبارتاند از:
۱. آبیاری سمدار (Soil drenching / Soil incorporation)
2. تزریق یا نوارکاری در خاک (Soil injection / Trench application)
3. یخ آب زمستانه:
برای اجرای یخ آب زمستانه معمولاً زمین را شخم زده و سپس آن را کرت بندی میکنند و در نهایت یکروز قبل از اینکه دمای هوا به حد مناسب یخ زدن برسد کرت ها را آبیاری مینمایند، این کار علاوه بر دفن و از بین بردن بسیاری از آفات (کرم سفید ریشه و آبدزدک) میتواند پناهگاه های زمستانی بسیاری از آفات مثل پسیل، زنجره (خصوصاً زنجره مو)، سرخرطومی، مینوز و پروانه های برگخوار را نیز از بین ببرد، مجموعه این کارها اگر در زمان مناسب و به درستی انجام شوند میتوانند نقش زیادی در کاهش آفات و بیماری ها داشته باشند.
4. زمانبندی صحیح
زمانبندی مبارزه شیمیایی نیز بسیار مهم است. مبارزه زمانی بیشترین اثربخشی را دارد که لاروها فعال باشند. انجام سمپاشی در زمانی که آفت در عمق زیاد خاک یا در فاز غیرفعال قرار دارد، نتیجه مطلوبی نخواهد داشت. همچنین در باغهایی با آلودگی شدید، معمولاً یک نوبت مبارزه کافی نیست و ممکن است نیاز به تکرار عملیات طبق نظر کارشناس وجود داشته باشد.
نکته مهم دیگر این است که بعد از مبارزه شیمیایی، درخت دچار تنش مضاعف میشود؛ هم به دلیل خسارت قبلی آفت و هم به دلیل اثر سم. به همین دلیل، بلافاصله بعد از کنترل شیمیایی، نباید سراغ کودهای سنگین یا تحریککننده رشد رفت، بلکه ابتدا باید شرایط فیزیولوژیک درخت تثبیت شود و سپس وارد مراحل ریکاوری شد.
در نهایت باید تأکید کرد که مبارزه شیمیایی با کرم ریشه خوار، تنها زمانی موفق خواهد بود که بهعنوان بخشی از یک برنامه مدیریتی صحیح اجرا شود؛ برنامهای که شامل تشخیص درست، انتخاب سم مناسب، روش مصرف صحیح، زمانبندی اصولی و در ادامه، مدیریت تنش و تغذیه ترمیمی باشد. رعایت این اصول، نقش تعیینکنندهای در کاهش خسارت و افزایش شانس احیای باغ خواهد داشت.
بعد از انجام مبارزه شیمیایی، درخت وارد شرایط تنش میشود. از یک طرف خسارتی که آفت به ریشه وارد کرده و از طرف دیگر فشار ناشی از مصرف سم، باعث اختلال در فعالیت فیزیولوژیک گیاه، کاهش جذب آب و عناصر و ایجاد شوک میشود. در این مرحله، انجام تغذیه سنگین یا کوددهی مستقیم میتواند تنش را تشدید کند. به همین دلیل، مرحله دوم برنامه مدیریتی، کاهش شوک و بازگرداندن تعادل فیزیولوژیک درخت است.
در این مرحله استفاده از براسیفن اهمیت پیدا میکند. براسیفن نه سم است و نه یک کود معمولی، بلکه یک ترکیب فیزیولوژیک و تنشگیر است که به گیاه کمک میکند اثرات منفی تنش شیمیایی و خسارت آفت را کاهش دهد. مصرف براسیفن باعث فعال شدن متابولیسم گیاه، تحریک فعالیت مریستمها و آماده شدن درخت برای ورود به فاز بازسازی میشود. این مرحله نقش پل ارتباطی بین کنترل آفت و تغذیه ترمیمی را دارد.
پس از اینکه درخت از شوک خارج شد و علائم پایداری نسبی در آن مشاهده شد، میتوان وارد مرحله سوم یعنی ریکاوری و بازسازی سیستم ریشه شد. در این مرحله استفاده از دی آمونیوم فسفات مایع سیوان بههمراه اسید هیومیک سیوان توصیه میشود.
فسفر موجود در دی آمونیوم فسفات مایع نقش کلیدی در تحریک ریشهزایی، تقسیم سلولی و ترمیم ریشههای آسیبدیده دارد و مقدار کنترلشده ازت نیز به بازسازی رشد گیاه کمک میکند. اسید هیومیک با بهبود شرایط خاک، افزایش فعالیت ریشه و بالا بردن جذب عناصر غذایی، اثربخشی این تغذیه را چند برابر میکند.
در نهایت باید تأکید کرد که موفقیت در نجات باغهای درگیر کرم ریشه خوار، وابسته به رعایت ترتیب صحیح اقدامات است. ابتدا کنترل کامل آفت، سپس کاهش تنش با براسیفن و در نهایت تغذیه هدفمند با دی آمونیوم فسفات مایع و اسید هیومیک. رعایت این زنجیره مدیریتی، شانس احیای درختان و بازگشت آنها به چرخه طبیعی رشد را بهطور قابل توجهی افزایش میدهد.
منابع:
