به گفتهی نگار ولیزاده، عضو هیئت علمی بخش گیاهان دارویی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی، گیاه گشنیز میتواند یکی از گزینههای اقتصادی و سودآور برای کشت دیم در آذربایجان شرقی باشد.
این نتیجه حاصل اجرای پایلوت تحقیقاتی – ترویجی تولید گشنیز در شرایط دیم در ایستگاه تحقیقات دیم «تیکمهداش» است. هدف از این طرح، بررسی سازگاری، امکان توسعه کشت و تعیین الگوی مناسب زراعی این گیاه دارویی در شرایط اقلیمی منطقه بوده است.
نتایج این پژوهش نشان داده است که گشنیز از سازگاری بالا و توان استقرار مطلوبی برخوردار است. بر اساس آمار ثبتشده، عملکرد بذر گشنیز حدود ۱۵۴۵ کیلوگرم در هر هکتار و میزان اسانس آن حدود ۲۱۱ کیلوگرم در هکتار بوده است. این ارقام نشان میدهد که این گیاه دارویی میتواند بهعنوان محصولی اقتصادی و کمهزینه در اراضی دیم استان مطرح شود.
ولیزاده با اشاره به محدودیت منابع آب و افزایش نوسانات بارندگی در سالهای اخیر، توسعه کشتهای دیم و بهویژه کشت انتظاری را از مهمترین راهکارهای مدیریت منابع رطوبتی در اراضی کشاورزی دانست.
وی توضیح داد: در روش کشت انتظاری، بذرها در اواخر پاییز و پیش از شروع بارشهای زمستانی در زمین کاشته میشوند تا در زمان بارشها و ذوب برف، رطوبت کافی برای جوانهزنی و رشد فراهم شود.
به گفتهی ولیزاده، کشت انتظاری باعث میشود نفوذ آب در خاک افزایش یابد، استقرار بوتهها یکنواختتر شود و تبخیر سطحی کاهش یابد. در نتیجه، گیاه در مراحل حساس رشد با تنش خشکی کمتری مواجه خواهد شد.
همچنین، همزمانی بهتر مراحل رشد گشنیز با رطوبت بهاره، باعث کاهش نیاز به آبیاری تکمیلی و افزایش بهرهوری از بارندگیهای طبیعی میشود.
بر اساس نتایج این طرح، کشت انتظاری گشنیز در آذرماه میتواند بهعنوان یک الگوی موفق برای دیمزارهای آذربایجان شرقی معرفی شود. این الگو علاوه بر حفظ منابع آب و خاک، به اصلاح الگوی کشت، افزایش پایداری تولید و بهبود درآمد کشاورزان دیمکار کمک میکند.
نتایج این پژوهش نشان میدهد که گشنیز، بهعنوان گیاهی کمتوقع، سازگار و اقتصادی، ظرفیت بالایی برای توسعه در مناطق دیم کشور دارد. استفاده از روش کشت انتظاری نیز میتواند راهکاری مؤثر برای افزایش بهرهوری بارشها و مدیریت هوشمند منابع آب در شرایط تغییر اقلیم باشد.
